Kerk en toren Hervormde Kerk Westbroek

Geschiedenis kerk en toren
Omstreeks 1100 werd op deze plaats een kleine kapel gebouwd, onder het bestuur van de kerk van St. Jacob in Utrecht. In 1467 werd begonnen met deze laat-gotische zaalkerk. Vanaf 1477 was Westbroek een zelfstandige parochie. In 1481 was de kerk en toren klaar. Op 2e kerstdag 1481 vond de slag van Westbroek plaats. Alleen de kerk en de huizen waar kraamvrouwen of stervenden lagen werden gespaard. Na deze slag werden er zijkapellen naast de toren gebouwd. Het koor en de consistorie zijn van omstreeks 1500. In 1510 kwamen de muurschilderingen, waarschijnlijk ook naar aanleiding van de slag van Westbroek.

Einde wenteltrap
Hier kunt u zien dat deze kapellen later gebouwd zijn. Gezien de afgewerkte snijvoegen en de grootte van de stenen. De vorige trap liep waarschijnlijk langs hier, gezien het kleurverschil in het voegwerk.

Uurwerkzolder
Dit is de uurwerk-zolder. Tot 1672 stond hier de eerste uurwerk-kast. Deze werd stukgeslagen door de Franse bezetters. In 1680 kwam er een nieuw uurwerk. In 1913 volgde nog een ander uurwerk. Deze twee uurwerken zijn uitgeleend aan het Nationaal Beiaardmuseum in Asten, op het moment dat deze klok geplaatst werd in 1973. Tot omstreeks 1998 gaf deze klok aansturing aan de wijzerplaten aan de buitenzijde van de toren. Inmiddels is ook dit uurwerk buiten gebruik en zijn wij aangesloten op een atoomklok in Duitsland. Deze zorgt via de GPRS dat wij altijd bij de tijd zijn.
Hier hangt nog de vorige klepel van de kleine klok, die we straks zien. Die was te zwaar en beschadigde de klok.
Het plafond is gebouwd volgens de stijl van toen, met moeder en kinderbinten. Tegenwoordig worden alleen maar kinderbinten gebruikt (deels voor de sier).

Omstreeks 2003 zijn deze trappen hier ingezet. De trappen (steiler dan de huidige) waren aan vervanging toe en met het oog op beklimming was het ook noodzakelijk om ze minder steil te maken.

Klokkenkamer
Dit is de klokkenkamer. Er is plaats voor 3 klokken, zoals u ziet hebben wij er 2. Een kleine klok uit de 15e eeuw, met een doorsnee van 50 cm. En een grote klok uit 1611 met een doorsnee van 114 cm. De kleine klok weegt 80 kg, de grote klok 800 kg. De grote klok heeft in tegenstelling tot de kleine klok ook een uitgebreidere versiering en tevens een tekst: O menschen, als gei hoort des klocken geslach, so gedencket op starfdach. In 1943 is de grote klok door de Duitsers uit de toren gehesen en naar een klokkendepot in Amsterdam gebracht. Daarvandaan is hij in 1946 weer teruggekomen in deze toren. De kleine klok bleef hier, als alarmklok. De klokken hangen in een houten klokkenboom en die staat los van de toren. Dit is in verband met de trillingen, omdat anders de toren zou kunnen instorten. De grote klok functioneert dus volledig computergestuurd, de kleine klok is nog handmatig te luiden.

Geschiedenis Westbroek
Westbroek ligt op veengrond. Rond 1300 lag hier 7 meter veengrond, nu ligt er een halve tot 1 meter veen. Het wandelpad Bert Bos pad leidt ook langs bepaalde stukken trilveen, waarbij u de grond voelt veren onder uw voeten. Hier zien we ook de landverdeling. Westbroek is een lintbebouwing.

De spits die we hier zien is in 1753 op de toren geplaatst. Tot 1723 was er een koepelvormige spits op de toren. Deze is door omstandigheden kapot gegaan. In de goud vergulde bol zit een brief van de plaatsing van de spits en ook een herinneringsbrief aan de restauratie die eind vorige eeuw plaatsvond. Zowel de spits als het dak van de kerk is met leien bedekt en met loden hoekkepers afgewerkt. De spijkers waarmee het vastgemaakt is, zijn weer afgedekt door zegels, die deels afgebroken zijn en vervolgens weer gerestaureerd.

De kerk is gebouwd naar het oosten. Naar de oriënt. De noordzijde was de slechte zijde, daar waren de begrafenissen en werden de dieven en moordenaars begraven. Allen met de voeten naar het oosten. Het zuiden is de goede kant. Daar lagen de welgestelde burgers en kwam men de kerk binnen bij doop- en trouwdiensten. We zien hier de pastorie, met verder naar achter het kerkhof. Deze is waarschijnlijk geopend in 1829. Tot die tijd werden overledenen in de kerk begraven.

Vanaf de toren hebben we uitzicht op Hilversum (met zendmast). Bilthoven (witte bol van de KNMI), Utrecht (Domtoren), Amsterdam (Amsterdam Arena).

Westbroek is een dorp met 1200 inwoners. Voorheen behoorden de wijken Overvecht en Tuindorp uit Utrecht ook onder Westbroek. Tevens was hier een gemeente Achttienhoven. Er waren twee gemeentehuizen, maar 1 burgemeester. In 1954 werd Achttienhoven bij Westbroek heringedeeld en gingen Tuindorp en Overvecht naar Utrecht. Per 1 juli 1957 bleek ook Westbroek als gemeente te klein en viel het onder gemeente Maartensdijk. Per 2001 werd gemeente Maartensdijk bij gemeente De Bilt heringedeeld. Hier vallen wij tot nu toe onder. Hier onder de toren zien we ons oude gemeentehuis en een stuk beschermd dorpsgezicht. We zien boerderijen met strak erachter de hooiberg en daarachter de schuren.

 

Muurschilderingen

Het laatste oordeel
Christus als rechter, met Maria en Johannes de Doper aan Zijn zijden. De zielen, gewogen door aartsengel Michael, worden naar de veilig ommuurde hemel of naar de felbrandende hel verwezen. Daar zitten enkele zondaars in een kookpot, onder wie een paus (tiara).

Legende van de 3 levenden en de 3 doden
Drie jagende edelen genieten van hun wereldse leven en ontmoeten drie uit het graf opgestane doden. Volgens een Franse legende, wijzen de doden de edelen op de eindigheid van het leven met de woorden: Gij zijt wat wij waren. Gij zult worden wat wij zijn. Op de achtergrond is de Domtoren en de Buurtoren te zien.

De 6 heiligen

Apollonia Martelares tang tegen tandpijn
Werenfridus Pastoor en gezel van Willibrordus kelk en evangelieboek misschien pastorale zorg i.v.m. bediening sacr.
Laurentius Diaken en martelaar vuurrooster tegen brand
Engelmond Abt en gezel van Willibrordus abtsstaf en een bron tegen verkoudheid
Eufrosina Maagd sluier hulp bij bevallingen
Brigida Abdis in Ierland vee (koe en schaap) tegen veeziekte