recht aan vrouwen of aanrecht (3)

Wat betekent emancipatie nu écht

 

Voor we verder praten over emancipatie moet eerst de juiste betekenis van dit woord helder worden.
Want er blijken nog altijd mensen te zijn, die denken dat het woord-deel  ‘man’ voor, letterlijk: ‘man’ staat. 
Zo wordt er al gauw iets gedacht als:  ‘de vrouw moet gelijk zijn aan de man’. 
Of: ‘een vrouw moet heel wat mans zijn’. Of: díe staat haar mannetje". Of iets soortgelijks. 
Dat betekent het dus níet. 
Het deelwoordje ‘man’ staat voor ‘manus’, wat ‘hand’ betekent. 
Om een al te lange uitleg in te korten: ‘emancipatie’ komt voort uit het Latijnse  ‘ex manus cipere’ .
En dat betekent niets meer en niets minder dan ‘uit de hand nemen’. 
Het is een juridische term, die terug te vinden is in ons begrip ‘handlichting’
Daarmee wordt, bv., aan minderjarigen het recht toegekend te handelen zonder toestemming van ouders of voogden. 
Emancipatie is het wegnemen van een belemmering en, daaruit voortvloeiend: 
het (doen) ontstaan van een recht, dat er eerder niet was.
Dat kan dus voor iedereen gelden, mannen, vrouwen, kinderen, groepen, rechtspersonen.
 
Dat de gevoelswaarde van het woord emancipatie tóch op vrouwen gericht is, is goed te begrijpen.
Kort door de bocht gezegd: Een getrouwde vrouw kon en mocht niks.
Behalve zorgen, in stand houden en bevorderen dat haar man alles kon en mocht.
Om dit te illustreren het volgende waargebeurde verhaal.
In het begin van de 19de eeuw, in Antwerpen, moet ik een verre voormoeder gehad hebben, die haar zinnen had gezet op het runnen van een boekdrukkerij, annex boekhandel en uitgeverij. 
Dat ging zó maar niet, want een getrouwde vrouw was ‘handelingsonbekwaam’.  
Maar ook toen al gold, dat die belemmering weg genomen kon worden, door ‘handlichting’. 
Wat dít een voeten in de aarde heeft gehad! 
Er moesten rechters, magistraten, kerkelijke overheden en weet ik allemaal wie aan te pas komen. 
Ik weet eerlijk gezegd niet hoe over-over-over-over-over-opa hier in stond. 
Maar dat over-over-over-over-over-oma een vastbijtertje was, die wist te bereiken wat ze wilde, is gebleken.
Maar dit was een hoge uitzondering.   
 
Een gehuwde vrouw mocht ook niet werken bij het rijk en andere instanties.  
Er is vast nog wel een ouder iemand onder ons die zich herinnert, dat zij na haar huwelijk ‘eervol ontslag’ kreeg. 
Dat is pas in 1955 opgeheven.  
Eind jaren 60 ging ik werken bij de overheid. Ik weet nog, met hoeveel nadruk mij werd meegedeeld, dat de lonen voor mannen en vrouwen gelijk waren.
En dat een getrouwde vrouw mocht blijven werken. 
De mededelende meneer keek mij hoopvol aan, alsof hij een kleine maar dankbare toejuiching verwachtte. 
Maar ik dacht: dùh.
 
En, laten we wel wezen, het algemeen vrouwenkiesrecht is ook nog maar pas sinds 1919 van kracht. 
 
Een (getrouwde) vrouw werd als tweederangsburger behandeld.
Ze kon zich zelfs niet beroepen op de meest normale burgerrechten, want die had ze niet. Ze viel onder het huwelijksrecht.
Dat betekent, dat ze, maatschappelijk en juridisch, geen bal had in te brengen.
In die zin leefde ze bij de gratie van de man. 
Het gaat mij evenwel véél te ver om van 'onderdrukking' te spreken.
We hebben het over een historisch gegroeide situatie, in tijden en culturen, waarin men zich voegde. Het was niet anders.
Voor Christelijk Nederland gold bovendien de getrouwheid aan Gods Woord, en ook daar valt niet dìt van te zeggen.
Zolang de Bijbel tenminste niet werd aangewend en 'genmaipuleerd ten behoeve van het eigen belang. Maar dat geldt nog steeds.  
 
 
En ja, er wás een vérgaande rechtsongelijkheid.
Het wás onmogelijk om je waar dan ook op te beroepen als je door je man mishandeld werd,
Het wás onmogelijk om je daaraan te onttrekken, want je kon, financieel afhankelijk als je was, geen kant op.
Ik zou, ook uit sociaal werk ervaringen in de jaren 60 en 70, nog wel even zo door kunnen gaan.
Laat ik het kort samenvatten: ik ben scheefgroei en misstanden tegengekomen, die werkelijk om actie jánkten.
 
Die acties zijn ook gekomen.
En dat het ontbreken van (gelijke) rechten voor vrouwen mede daardoor is weggenomen, kan niet genoeg toegejuicht worden. 
 
Maar – zoals gezegd, emancipatie geldt niet alleen voor vrouwen, maar voor iedereen, iedere persoon of groep, aan wie op de één of andere manier rechten zijn toegekend, die voordien niet golden. 
Denk dus niet alleen aan bv. vrouwen-kiesrecht, want ook mannen mochten pas vanaf 1817 naar de stembus, en dat nog onder strikte voorwaarden.
Die voorwaarden werden gaandeweg versoepeld, zodat steeds minder mannen uitgesloten werden. (1)
Denk ook aan het feit dat jij, oudere man of vrouw, vroeger niet mocht door leren, ook al was je nog zo slim.
Het paste niet bij je stand of afkomst. Of men er geld voor (over) had of niet.
De bevlogen schoolmeester destijds in Kockengen - die tussen de bedrijven door ook nog korte tijd mijn vader was - is het maar al te vaak tegengekomen.
Op kruistochten om ouders te overtuigen van de wenselijkheid om een begaafd kind door te laten leren, hoorde hij, zeker als hij voor slimme meisjes pleitte, dit: 
‘Maar meester, het  heeft toch heel niet nodig, dat zo’n meidje wijzer wordt. Als ze maar kan werken’. 
Soms mochten jongens doorleren, op een avondschool, naast het werk op het bedrijf, en dan was mijn vader zo blij, dat ie zijn vrije tijd ook nog besteedde aan bijlessen, om die jongens voor te bereiden of verder te begeleiden.
Onlangs ontmoette ik een bejaard man, die me met tranen van aandoening in zijn stem vertelde, dat ie zijn carriere aan meester Bakker te danken had.
Maar dit terzijde.
Eén verlichte vader liet zijn dochter wel doorleren, maar die was dan ook wel héél slim, met navenante rapportcijfers.
Iemand uit onze gemeente, die in die lang vervlogen tijden vrolijk met mij ópfietste naar die school, zal zich hier in herkennen.
Maar ook dit terzijde.
 
Hoe het zij: dank zij de huidige onderwijswetgeving is ook díe ongelijkheid totaal van de baan.
Iedereen heeft het principiële recht om die opleiding te volgen, en dat beroep te kiezen dat bij zijn/haar persoonlijke mogelijkheden en gaven past.  
 
Emancipatie is dus iets om érg dankbaar voor te zijn. 
 
Maar – het kon en kan doorslaan. Dat zie je ook steeds weer gebeuren. 
We moeten er wel voor waken dat we daar niet in meegezogen worden.
 
reageren
whapp 0655180402
@mail  Riet.ritman@planet.nl
 
(1) Eerst had alleen de 'adel', de aristocratie, stemrecht, later kwam daar het patriciaat bij, nog weer later de gewonere man, mits hoofd van een gezin, een bepaald inkomen en een woning. Ook hier werd gaandeweg meer recht toegekend, ofwel: ge-emancipeerd
 
Vorige: wat betekenen woorden werkelijk
Volgende: vrouwen in de Bijbel
 
  • Geen reacties gevonden

Laat je reactie achter

0 / 300 Beperking van tekens
Je tekst moet 5-300 tekens bevatten
algemene voorwaarden.